راش شاخصي
مناسب براي نمايش تغييرات اقليم
خسرو ثاقبطالبي
موسسه تحقيقات
جنگلها و مراتع كشور،
پست الكترونيك:
saghebtalebi@rifr-ac.ir
(CV)
چكيده
اين مقاله با نگاهي عمومي به جنس
راش (Fagus)
به مطالعات گردهشناسي اين جنس در اروپا و مهاجرت آن در
دورههاي مختلف آب و هوايي مي پردازد. جابجايي و تحرك راش و
تعيير گسترشگاه آن بر اثر تغييرات اقليم، به ويژه خشكيهاي
تايستانه، و همچنين توانايي فيزيولوژيكي اين جنس جهت مقابله با
خشكي و انتخاب رويشگاههاي متنوع مورد بررسي قرار ميگيرد.
قدرت رقابت زياد و قابليت انتخاب
عرصههاي متنوع باعث شده تا جنس راش از حدود 000"10 سال قبل
به تدريج به صورت گونه غالب، سطوح وسيعي از اروپاي شرقي و
مركزي را اشغال نمايد. به نظر ميرسد راش در دوران يخبندان در
پناهگاهاي مناسبي در جنوب و شرق اروپا مستقر شده و سپس با گرم
شدن اقليم به سمت شمال و غرب اين قاره مهاجرت نموده است. همين
موضوع، فرضيه وجود راش شرقي (Fagus
orientalis
Lipsky) را
تقويت نموده و بر ايجاد گونه جديد راش اروپايي (F. sylvatica L.)
و گسترش آن به سمت شمال و غرب اروپا تاكيد مينمايد. البته در
مورد اين دو گونه تئوريهاي مختلفي وجود دارد كه مورد نظر اين
مقاله نيست.
متاسفانه به علت خصوصيات
زمينشناسي و توپوگرافي در ناحيه خزري، اطلاعات ديرينهشناسي
قابل استفاده در اين ناحيه در دست نيست تا حضور يا مهاجرت راش
در كوههاي البرز و نواحي اطراف را پيگيري نمايد. مطالعات اندك
اخير نيز در اين ناحيه تغييرات گونهاي را حداكثر تا بيش از
1000 سال گذشته نمايان نميسازد. همچنين اطلاعات آب و هوايي
موجود نيز كه به حدود 40 سال گذشته محدود ميشود، اجازه عميقتر
شدن مطالعات را به محققان نميدهد ولي با وجود نمونههاي قديمي
سالم از درختان راش كه گاهي بيش از 300 سال عمر دارند، ميتوان
با بررسي دواير ساليانه آنها سناريوهاي مختلف تغييرات آب و
هوايي و عكسالمل راش را در ناحيه خزري بررسي نمود. اين مقاله
در قسمت دوم به مطالعات انجام شده در موضوع اخير نيز
ميپردازد.
واژههاي كليدي: تغيير اقليم، راش،
رويش قطري، ناحيه خزري
مقاله كليدي بعدي